برنامه دولتی «سوریا گار» هند طرح ملی خورشیدی پشت‌بامی این کشور، از مرز ۶ میلیون خانوار عبور کرد و به بزرگ‌ترین پروژه پشت‌بامی جهان تبدیل شد. بر اساس داده‌های درگاه ملی این طرح، تاکنون حدود ۵/۱ میلیون سامانه نصب و نزدیک به ۱۷/۹ گیگاوات ظرفیت خورشیدی به شبکه اضافه شده است.
«سوریا گار» Surya Ghar: Muft Bijli Yojana در فوریه ۲۰۲۴ با هدف رساندن برق خورشیدی به ده میلیون خانوار هندی کلید خورد و ترکیبی از یارانه مستقیم دولتی، وام بدون وثیقه با بهره پایین و ثبت‌نام یکپارچه در درگاه ملی را پشت سر هم چید. نتیجه، سرعتی است که کمتر برنامه انرژی در جهان دیده است.
بیش از ۲ میلیون خانوار هندی می‌گویند بعد از نصب پنل، قبض برقشان به صفر رسیده است. صفر شدن قبض نشانه تغییر رفتار مصرف‌کننده است: وقتی خانوار خودش تولیدکننده برق می‌شود، مصرف را هم هوشمندانه‌تر مدیریت می‌کند و بار اوج شبکه پایین می‌آید. دولت هند دقیقاً روی همین منطق سرمایه‌گذاری کرده است.
این اعداد برای ایران چه معنی دارد؟
برای مقایسه این پروژه با طرح‌های مشابه در ایران باید در نظر داشت که قیاس مستقیم عددها گمراه‌کننده است. لازم به یادآوری است که مقیاس و ساختار شبکه دو کشور با یکدیگر فرق دارد. اما الگوی اجرا شده قابل‌تأمل است. بزرگ‌ترین اقتصادهای در حال توسعه، راه‌حل ناترازی را در «تولید پراکنده» می‌بینند، نه فقط در نیروگاه‌های متمرکز. در ایران هم تازه‌ترین برنامه رسمی در همین راستاست: رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر (ساتبا) از بسته احداث ۳ تا ۴ هزار مگاوات نیروگاه بسیار کوچک‌مقیاس (عمدتاً پشت‌بامی) خبر داده و برای سامانه‌های هیبریدی (پنل به‌همراه باتری) مشوق ویژه در نظر گرفته است. یعنی منطق «برق در نقطه مصرف» دارد به سیاست رسمی تبدیل می‌شود.
جهان در همین مسیر
هند تنها نیست. استرالیا همین امسال رکورد ۱۷/۵ گیگاوات تولید پشت‌بامی را ثبت کرد؛ در پاکستان هم برق خورشیدی از تولید هسته‌ای پیشی گرفته است. برق دارد از نیروگاه‌های بزرگ به بام خانه‌ها کوچ می‌کند و این دیگر یک روند حاشیه‌ای نیست، جریان اصلی بازار انرژی جهان است. وقتی یارانه، تأمین مالی ساده و فناوری در دسترس& کنار هم قرار می‌گیرند، خانوارها خود بخشی از راه‌حل ناترازی می‌شوند.